Statywy i łaty

Dobór statywu zależy od typu urządzenia i rodzaju pracy. Do niwelatorów i laserów ze złączem 5/8" pasuje standardowy statyw aluminiowy z nogami teleskopowymi o wysokości roboczej ok. 1,0–1,7 m — sprawdza się przy codziennym przenoszeniu na budowie. Do pomiarów wymagających maksymalnej stabilności lepszy jest cięższy statyw drewniany, który skuteczniej tłumi drgania. Jeśli gwint nie pasuje, adapter zmienia 5/8" na 1/4".

Statyw geodezyjny ma solidniejszą konstrukcję niż statyw fotograficzny — grubsze nogi, mocniejsze zaciski i gwint 5/8" zamiast typowego dla fotografii 1/4" lub 3/8". Udźwig sięga zwykle kilkunastu kilogramów, co pozwala bezpiecznie utrzymać niwelator lub laser rotacyjny przy wietrze. Głowica jest płaska, z talerzem mocującym pod spodem instrumentu, a nie kulista jak w statywach foto, co zapewnia stabilny poziom.

Statyw aluminiowy waży zwykle ok. 2–3 kg, jest łatwy w przenoszeniu i tańszy, dlatego sprawdza się przy częstych przemieszczeniach na budowie. Statyw drewniany waży ok. 4–6 kg, ale dzięki większej masie utrzymuje stabilniejszy poziom przy dłuższych pomiarach i podmuchach wiatru, a drewno mniej reaguje na zmiany temperatury. Geodeci przy pomiarach rzędnych wybierają wariant drewniany, a ekipy budowlane — lżejszy aluminiowy.

Łata niwelacyjna (łata geodezyjna) to listwa pomiarowa z podziałką co 1 cm lub co 5 mm, o długości zwykle 3–5 m, odczytywana przez lunetę niwelatora lub detektor lasera, aby wyznaczyć różnicę wysokości między punktami. Jest niezbędna przy niwelacji terenu, kontroli spadków instalacji i wytyczaniu poziomów fundamentów. Bez łaty niwelator pokazuje tylko płaszczyznę odniesienia — dopiero jej odczyt daje wartość wysokości.

Do wnętrz i drobnych remontów wystarcza łata teleskopowa 3 m — łatwo się nią manewruje w ciasnych pomieszczeniach. Do typowych robót budowlanych i wytyczania poziomów sprawdza się łata 4-metrowa, najczęściej wybierana przez ekipy ogólnobudowlane. Przy dużych powierzchniach (drogi, hale, tereny o dużych różnicach wysokości) potrzebna jest łata 5-metrowa, złożona do transportu w segmentach po ok. 1 m.

Większość uchwytów do laserów ma standardowe złącze z gwintem 5/8", które pasuje do zdecydowanej większości laserów krzyżowych i rotacyjnych na rynku, niezależnie od marki. Niektóre kompaktowe lasery mają gwint 1/4" — wtedy potrzebny jest adapter redukcyjny 5/8" na 1/4". Dobrze dobrany uchwyt magnetyczny, ścienny lub na słupek bezpiecznie utrzymuje laser o wadze do ok. 2–3 kg.

Statyw ustawia się na stabilnym podłożu, rozkładając nogi symetrycznie i wypoziomowując głowicę libelą — regulacja nóg dopasowuje wysokość roboczą, zwykle 1,0–1,7 m. Na gwint 5/8" w głowicy nakręca się uchwyt lub spód lasera, dokręcając go do oporu, bez nadmiernej siły. Po zamocowaniu włącza się laser i sprawdza autopoziomowanie, zwykle do ok. ±4° — migająca dioda oznacza, że statyw stoi zbyt nierówno.

Większość statywów geodezyjnych, w tym Nivel System, ma uniwersalny gwint 5/8" — standard stosowany też przez Topcon i Dr. Schulze, dlatego statyw jednej marki zwykle pasuje do niwelatora innej. Wyjątkiem są nieliczne kompaktowe urządzenia z gwintem 1/4", wymagające adaptera. Przy wyborze warto sprawdzić wysokość roboczą, zwykle 1,6–1,7 m, i udźwig nóg — cięższe niwelatory rotacyjne wymagają solidniejszej konstrukcji.